Trong tiến trình phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã được xác định là một trong những lực lượng quan trọng góp phần tổ chức lại sản xuất, phát huy nội lực cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, thực tiễn tại tỉnh Lạng Sơn cho thấy, khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng phù hợp vẫn là một trong những khó khăn phổ biến đối với nhiều hợp tác xã, đặc biệt trong bối cảnh quy mô sản xuất còn nhỏ, phân tán và phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên.
Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, song việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng phù hợp vẫn còn nhiều thách thức.
Theo số liệu của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đến cuối năm 2025, tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đạt trên 53 nghìn tỷ đồng. Trong đó, dư nợ cho vay đối với khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã chiếm tỷ trọng nhỏ, quy mô vay vốn còn hạn chế so với tổng dư nợ toàn địa bàn. Cơ cấu tín dụng dành cho hợp tác xã chủ yếu tập trung vào lĩnh vực nông, lâm nghiệp, phản ánh đặc điểm sản xuất nhỏ lẻ, nhu cầu vốn mang tính mùa vụ và khả năng hấp thụ vốn còn khiêm tốn.
Trong bối cảnh đó, Quỹ tín dụng nhân dân được nhìn nhận là một mô hình tài chính đặc thù, tổ chức và hoạt động theo bản chất hợp tác, tương trợ lẫn nhau giữa các thành viên, nhằm hỗ trợ vốn cho chính các thành viên trong cộng đồng dân cư. Quỹ tín dụng nhân dân được thành lập trên cơ sở tự nguyện của các cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân cư trú, sản xuất, kinh doanh trên cùng một địa bàn cấp xã; hoạt động với mục tiêu chủ yếu là tương trợ, hỗ trợ lẫn nhau, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế địa phương, hạn chế tín dụng phi chính thức.
Mô hình Quỹ tín dụng nhân dân gắn với cộng đồng dân cư, hoạt động trên phạm vi địa bàn hẹp, phục vụ trực tiếp nhu cầu vốn của thành viên.
Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quỹ tín dụng nhân dân hoạt động trong phạm vi địa bàn cấp xã, chịu sự quản lý, giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và phù hợp với đặc thù quản trị của mô hình hợp tác xã. Việc thành lập và tổ chức hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân đòi hỏi phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện nghiêm ngặt về nhu cầu vốn thực tế, năng lực tài chính, năng lực quản trị, điều hành và phương án hoạt động khả thi, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật về tiền tệ và ngân hàng.
Tại tỉnh Lạng Sơn, đến nay chưa có tổ chức Quỹ tín dụng nhân dân. Thực tế này cho thấy mô hình tài chính hợp tác xã đặc thù nêu trên chưa được áp dụng trên địa bàn tỉnh, không phải do thiếu cơ sở pháp lý, mà chủ yếu xuất phát từ điều kiện kinh tế – xã hội, quy mô hoạt động của hợp tác xã, mức độ liên kết cộng đồng và năng lực tổ chức thực hiện trong từng giai đoạn phát triển.
Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu, tìm hiểu mô hình Quỹ tín dụng nhân dân tại Lạng Sơn cần được tiếp cận theo hướng thận trọng, bài bản và có lộ trình, tránh tư duy nóng vội hoặc kỳ vọng chưa phù hợp với điều kiện thực tế. Trước mắt, việc hình thành ngay Quỹ tín dụng nhân dân tại địa phương chưa phải là yêu cầu cấp thiết, song việc chuẩn bị về nhận thức, năng lực và điều kiện nền tảng là cần thiết, nhằm tạo tiền đề cho những bước đi phù hợp trong trung và dài hạn.
Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lạng Sơn cần xác định một số định hướng hỗ trợ mang tính gợi mở, thiết thực đối với khu vực hợp tác xã. Trọng tâm là tăng cường công tác thông tin, tư vấn, hướng dẫn về các mô hình tài chính hợp tác xã, trong đó có Quỹ tín dụng nhân dân, nhằm giúp các hợp tác xã nhận thức đầy đủ, đúng đắn về bản chất, điều kiện và phạm vi áp dụng của mô hình, qua đó chủ động lựa chọn hình thức tiếp cận phù hợp, hạn chế tình trạng hiểu chưa đầy đủ hoặc phát sinh kỳ vọng vượt quá khả năng thực hiện.
Bên cạnh đó, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lạng Sơn chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn, tổ chức liên quan triển khai các hoạt động tư vấn, tập huấn, trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm về quản trị tài chính, quản trị hợp tác xã; hỗ trợ nâng cao năng lực xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh và phương án sử dụng vốn của các hợp tác xã. Đây được xác định là giải pháp nền tảng, góp phần từng bước nâng cao năng lực nội tại, khả năng hấp thụ vốn và mức độ sẵn sàng của hợp tác xã khi tiếp cận các mô hình tài chính có yêu cầu quản trị cao, trong đó có mô hình Quỹ tín dụng nhân dân.
Song song với đó, Liên minh Hợp tác xã tỉnh phát huy vai trò đại diện, cầu nối thông tin của khu vực kinh tế tập thể, hỗ trợ các hợp tác xã tiếp cận các kênh vốn hợp pháp hiện có; đồng thời tổng hợp, phản ánh thực tiễn, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình tiếp cận tín dụng của hợp tác xã. Trên cơ sở theo dõi, đánh giá điều kiện thực tế và nhu cầu của các hợp tác xã, việc nghiên cứu, đề xuất khả năng áp dụng mô hình Quỹ tín dụng nhân dân tại một số địa bàn phù hợp có thể được xem xét theo đúng quy định của pháp luật.
Phát triển kinh tế tập thể bền vững là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa nhu cầu thực tiễn, năng lực nội tại của hợp tác xã và khuôn khổ pháp lý hiện hành. Trong bối cảnh đó, Quỹ tín dụng nhân dân được nhìn nhận là một mô hình tài chính hợp tác xã có giá trị tham khảo, tuy nhiên việc xem xét áp dụng tại tỉnh Lạng Sơn cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, triển khai từng bước, có cơ sở khoa học và phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương trong từng giai đoạn.
Hữu Hải
Phó GĐ TTXTĐTTM&DL
