Khu vực Kinh tế tập thể (KTTT), mà nòng cốt là các Hợp tác xã (HTX), ngày càng khẳng định vị trí nền tảng vững chắc trong cấu trúc kinh tế – xã hội của đất nước. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT trong giai đoạn mới, Luật Hợp tác xã năm 2023 cùng Nghị định số 113/2024/NĐ-CP của Chính phủ, khu vực KTTT đã và đang có bước chuyển mình căn bản từ sản xuất nhỏ lẻ, tự phát sang tổ chức sản xuất hàng hóa tập trung, tích hợp đa giá trị và gắn kết chặt chẽ với chuỗi giá trị thị trường.

Đồng chí Cao Xuân Thu Vân, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam
phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị.
Nhằm tổng kết thực tiễn, chia sẻ các giải pháp đột phá và nhân rộng những mô hình hoạt động hiệu quả, ngày 30 tháng 10 năm 2026, tại thành phố Thái Nguyên, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên đã chủ trì tổ chức “Hội nghị trao đổi kinh nghiệm phát triển mô hình HTX điển hình tiên tiến năm 2026”. Tham dự Hội nghị có đồng chí Cao Xuân Thu Vân – Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, lãnh đạo các Sở, ban, ngành, cùng đoàn đại biểu lãnh đạo Liên minh HTX các tỉnh như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Ninh Bình, Hưng Yên, Lai Châu, An Giang…
Diễn đàn đã thẳng thắn nhận diện những “điểm nghẽn” cố hữu về năng lực quản trị, nguồn vốn, quy hoạch đất đai và tiêu thụ sản phẩm; đồng thời làm sáng tỏ 5 trụ cột phát triển KTTT bền vững :
– Đổi mới tư duy quản trị và xây dựng mô hình HTX điển hình tiên tiến có sức lan tỏa.
– Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện và ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ thực chất.
– Đổi mới công tác Xúc tiến thương mại (XTTM), chuẩn hóa bộ hồ sơ năng lực bán hàng (Sales Kit) và phát triển chuỗi giá trị OCOP.
– Đổi mới phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao theo chức danh.
– Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nâng cao an sinh xã hội và chăm lo lợi ích thiết thực cho thành viên.
*) Chuyển đổi từ “tư duy sản xuất nông nghiệp” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp”
Kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương cho thấy, chìa khóa thành công của một HTX không nằm ở quy mô nhà xưởng hay số lượng thành viên ban đầu, mà bắt đầu từ tư duy kinh tế của người đứng đầu. Chủ tịch Hội đồng quản trị hay Giám đốc HTX phải là hạt nhân quy tụ, có năng lực hoạch định chiến lược, phân tích thị trường và quản trị rủi ro.
Tại tỉnh Tuyên Quang — nơi hiện có 1.684 HTX với 358 sản phẩm OCOP – việc phát triển các mô hình HTX điển hình tiên tiến được đặt trên nguyên tắc “lựa chọn đúng người, hỗ trợ đúng nhu cầu”. Những minh chứng sinh động đã được tôn vinh như:
HTX Sản xuất, chế biến thực phẩm an toàn Sáng Nhung : Xây dựng chuỗi khép kín từ chăn nuôi lợn thảo dược công nghệ tự động hóa đến hệ thống cửa hàng bán lẻ, đạt doanh thu 48,5 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho 110 lao động.
HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Tiến Thành : Tổ chức chuỗi chăn nuôi, chế biến gia súc đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ, mang lại lợi nhuận hơn 5 tỷ đồng/năm.
HTX Po Mỷ : Liên kết với 50 hộ dân vùng cao bao tiêu nông sản bản địa và sản xuất mật ong bạc hà, đạt doanh thu khoảng 2 tỷ đồng/năm.
HTX Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Sử Anh : Đã mở rộng diện tích chè liên kết từ 15 ha lên 60 ha, sở hữu 7 sản phẩm OCOP, tạo việc làm cho 50 lao động với thu nhập bình quân trên 6 triệu đồng/người/tháng.
*) Giải bài toán hỗ trợ “mềm” và tháo gỡ nút thắt hỗ trợ “cứng”
Qua báo cáo tham luận của Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn, tính đến cuối năm 2026, toàn tỉnh có 602 HTX. Thực tiễn đồng hành cùng cơ sở cho thấy: các biện pháp hỗ trợ “mềm” (như tập huấn quản trị, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, tư vấn thương mại điện tử) mang lại hệ số hiệu quả rất cao. Trái lại, các chính sách hỗ trợ “cứng” (như xây dựng trụ sở, nhà kho, xưởng chế biến) thường gặp vướng mắc lớn do HTX thiếu quỹ đất sạch hoặc không có tài sản thế chấp để vay vốn tín dụng thương mại.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Lạng Sơn đã áp dụng kinh nghiệm hỗ trợ “ít hơn về đối tượng nhưng sâu hơn về nội dung”:
Tháo gỡ pháp lý đất đai : Trung tâm Hỗ trợ phát triển HTX trực tiếp tư vấn thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất cho các HTX tiêu biểu như HTX Bản Quyền (xã Tràng Định), HTX Du lịch khoa học công nghệ xanh Hữu Liên.
Đồng hành tín dụng có kiểm soát : Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX tỉnh Lạng Sơn đã giải ngân hàng tỷ đồng qua kênh ủy thác Ngân hàng Chính sách xã hội, gắn chặt điều kiện vay vốn với phương án kinh doanh khả thi và kiểm soát dòng tiền nghiêm ngặt.
Phát huy mô hình tiêu biểu : Nhờ đó, các mô hình như HTX Nông sản Hữu Lũng (đưa rau hữu cơ vào siêu thị WinMart, Big C), HTX Nông lâm sản Bản Quyền (chế biến quế, hồi, dược liệu đạt doanh thu 2,5 tỷ đồng/năm), HTX Thành Lộc (phát triển gà 6 ngón Mẫu Sơn đạt doanh thu hơn 3 tỷ đồng/năm), HTX Toàn Thương (hồng treo gió OCOP 3 sao) đã vươn lên trở thành những đầu tàu dẫn dắt kinh tế địa phương.
*) Đề xuất ban hành Bộ tiêu chí HTX điển hình tiên tiến thống nhất toàn quốc
Từ diễn đàn Hội nghị, Liên minh HTX các tỉnh Lạng Sơn, Tuyên Quang và Cao Bằng đã đồng thuận kiến nghị Liên minh HTX Việt Nam sớm phối hợp với các Bộ, ngành Trung ương ban hành Bộ tiêu chí HTX điển hình tiên tiến thống nhất trên toàn quốc . Bộ tiêu chí này sẽ làm cơ sở để các địa phương xây dựng Đề án nhân rộng mô hình theo cơ chế “cổng vào – cổng ra” công bằng, minh bạch, tránh tình trạng hỗ trợ dàn trải hoặc giữ danh hiệu phong trào.
*) Chuyển đổi số và Ứng dụng Khoa học – Công nghệ: Đổi mới quản trị từ nền tảng dữ liệu
Kinh nghiệm từ Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình chỉ ra rằng: Chuyển đổi số phải bắt đầu từ chiếc điện thoại thông minh của người nông dân, con tem QR truy xuất nguồn gốc, cuốn sổ nhật ký canh tác điện tử và mã VietQR thanh toán tại đồng ruộng.
Mô hình điểm toàn diện : HTX Nông sản an toàn Văn Quyên (xã Yên Mô) đã áp dụng hệ thống cảm biến IoT giám sát nhiệt độ, độ ẩm nhà lưới, tích hợp kho mát thông minh điều khiển từ xa và nhật ký canh tác số. Kết quả giúp giảm 20% chi phí nhân công vận hành và hạ tỷ lệ hao hụt nông sản sau thu hoạch xuống dưới 5%.
Số hóa làng nghề dược liệu : HTX Sinh Dược và HTX Dược liệu Nho Quan đã số hóa thành công quy trình chiết xuất, quản lý kho bãi bằng mã vạch, phân phối đa kênh, trở thành mô hình kiểu mẫu toàn quốc về kết hợp tri thức bản địa với công nghệ hiện đại.
Tại tỉnh Hưng Yên, phong trào “Bình dân học vụ số” do Liên minh HTX tỉnh phát động đã phủ sóng tới 108 HTX. Toàn tỉnh hiện có 156 HTX ứng dụng nền tảng số trong quản lý, 97 HTX sử dụng hóa đơn điện tử và chữ ký số, 82 HTX thanh toán không dùng tiền mặt, 24 HTX bán hàng trực tuyến/livestream và 27 HTX ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong truyền thông, thiết kế mẫu mã.
*) Đột phá ứng dụng công nghệ và dữ liệu số tại Thái Nguyên
Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, thực hiện Kế hoạch số 74/KH-UBND của UBND tỉnh, khu vực KTTT trên địa bàn tỉnh (gồm 1.443 HTX) đang chứng kiến bước tiến mạnh mẽ:
Trên 60% HTX đã sử dụng phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, ngân hàng điện tử trong vận hành.
HTX Chè Hảo Đạt : Kết hợp hệ thống tưới tự động, nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc gắn với ứng dụng kế toán và bán hàng trực tuyến.
HTX Trà an toàn Phú Đô : Ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử FaceFarm theo dõi toàn bộ quy trình chăm sóc, thu hái và chế biến chè.
Mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số” : Gắn mã QR định danh cho từng cây na, phục vụ quản lý sinh trưởng, dự báo sản lượng và kết nối tiêu thụ.
Thương hiệu “Chè Thái Nguyên”: Thí điểm hệ thống mã nhận diện thương hiệu số gắn với truy xuất nguồn gốc cho các HTX chè chủ lực.
*) Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ HTX theo chức danh
Tham luận của Th.S Vũ Thị Bích Hà (Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Trung ương) nhấn mạnh: Muốn chuyển đổi số và quản trị thành công, yếu tố quyết định là chất lượng nguồn nhân lực. Cần chuyển từ phương pháp truyền đạt lý thuyết một chiều sang các mô hình đào tạo tiên tiến:
Phương pháp CEFE (học qua hành động, sử dụng bài tập mô phỏng, đóng vai, kinh doanh bằng tiền thật) lấy học viên làm trung tâm.
Mô hình “Cầm tay chỉ việc” : Giảng viên hướng dẫn trực tiếp tại nhà xưởng, đồng ruộng của HTX.
Đào tạo “nghề” chuẩn hóa theo chức danh : Đào tạo chuyên sâu riêng biệt cho Giám đốc HTX, Kế toán HTX và Kiểm soát viên HTX.
*) Nâng tầm Xúc tiến thương mại, Kết nối cung – cầu và Phát triển chuỗi giá trị OCOP
Xúc tiến thương mại không đơn thuần là việc đưa sản phẩm đi trưng bày tại hội chợ, mà là một quy trình liên tục kéo dài từ khảo sát nhu cầu thị trường đến dịch vụ hậu mãi.
– Quy trình XTTM 5 bước bài bản và “Bộ hồ sơ năng lực thương mại”
Tham luận của Liên minh HTX thành phố Quảng Ninh và Liên minh HTX thành phố Hà Nội đã thống nhất đề xuất quy trình XTTM chuẩn hóa 5 bước cho các HTX điển hình.
*) Khai thác hệ sinh thái đô thị, du lịch và làn sóng “Livestream tại đồng ruộng”
Hà Nội với hơn 500 sản phẩm OCOP do HTX làm chủ thể (năm 2026 đã hỗ trợ 942 lượt HTX tham gia XTTM) và Hải Phòng với hơn 40 chương trình kết nối tiêu thụ (đưa sản phẩm vào Co.opmart, AEON) là những thị trường tiêu thụ nông sản khổng lồ. Hải Phòng và Thái Nguyên đã đẩy mạnh chương trình hợp tác liên vùng: đưa trà Thái Nguyên vào các trung tâm du lịch Hải Phòng, đồng thời đưa hải sản chế biến Hải Phòng lên cung ứng cho vùng trung du miền núi.
Bên cạnh các kênh phân phối truyền thống, giải pháp “Livestream bán hàng trực tiếp tại đồng ruộng/nhà xưởng” đang tạo ra sức hút lớn tại Ninh Bình, Thái Nguyên, Lạng Sơn và Hưng Yên. Hình ảnh thực tế từ nông xưởng, quy trình canh tác minh bạch được chính các giám đốc HTX hay người nông dân chia sẻ đã thu hút hàng vạn lượt xem, chốt hàng ngàn đơn hàng trực tiếp, giảm chi phí trung gian.
*) Phát triển Kinh tế xanh, Kinh tế tuần hoàn và Chăm lo an sinh cho thành viên
Một HTX điển hình tiên tiến không chỉ đo lường bằng chỉ số tài chính, mà còn ở giá trị mang lại cho người lao động, thành viên và môi trường sống xung quanh. Báo cáo tham luận của HTX Vận tải Ô tô Tân Phú (Thái Nguyên) — đơn vị thành lập từ năm 1995, hiện có 150 thành viên và người lao động — đã khẳng định bài học thực tiễn:
Thực hiện nghiêm ngặt phương châm “Dân chủ – Công khai – Minh bạch” trong phân phối lợi nhuận và tài chính.
Đảm bảo đầy đủ chế độ bảo hiểm, tiền lương, thưởng và phúc lợi xã hội, tạo điều kiện cho nhiều người lao động gắn bó trên 20 năm.
Sự đồng thuận và tinh thần làm chủ của người lao động chính là sức mạnh giúp HTX vượt qua sóng gió thị trường.
*) Định hướng nông nghiệp tuần hoàn và sinh thái
Báo cáo của HTX Nông Sản Phú Lương (Thái Nguyên) vơi thương hiệu Hương Quê (sản xuất trà, bún phở khô, nông sản chế biến) đã minh chứng cho xu hướng phát triển tuần hoàn:
Kết hợp trồng trọt, chế biến với việc tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ.
Giảm thiểu hóa chất bảo vệ thực vật, bảo vệ sức khỏe đất đai và nguồn nước.
Kết hợp sản xuất nông nghiệp với trải nghiệm du lịch nông thôn, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.
*) Khung Kế hoạch hành động và Đề xuất Giải pháp Liên kết vùng giai đoạn 2026–2030
Để chuyển hóa các bài học từ Hội thảo thành hành động cụ thể, Liên minh Hợp tác xã các tỉnh, thành phố thống nhất tập trung triển khai Khung Kế hoạch hành động liên vùng 5 điểm :
Xây dựng Mạng lưới kết nối cung – cầu số liên tỉnh: Thành lập hệ thống chia sẻ dữ liệu mở về sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực và năng lực cung ứng của các HTX giữa các tỉnh Trung du Miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng và các trung tâm kinh tế lớn.
Phát huy vai trò “Tổ công nghệ số cộng đồng” cấp xã: Tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương chỉ đạo lực lượng đoàn thanh niên, tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn/bản trực tiếp hỗ trợ các HTX nông thôn (đặc biệt là các HTX do người lớn tuổi quản lý) trong việc chụp ảnh sản phẩm, đóng gói bao bì nhận diện số, mở gian hàng trực tuyến và quản trị đơn hàng.
Tăng cường đào tạo đồng đẳng và học tập mô hình thực tế: Phát huy vai trò của các HTX điển hình tiên tiến (Sáng Nhung, Tiến Thành, Hảo Đạt, Văn Quyên, Mý Dao…) trong việc hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm thực chiến cho các HTX mới thành lập hoặc các HTX còn yếu kém.
Phát triển Kinh tế tập thể bền vững là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và tinh thần hợp tác thực chất. Sự thành công của Hội nghị trao đổi kinh nghiệm phát triển mô hình HTX điển hình tiên tiến năm 2026 tại Thái Nguyên đã mở ra những hướng đi chiến lược, khẳng định vai trò cầu nối không thể thay thế của hệ thống Liên minh Hợp tác xã. Với tinh thần “Đoàn kết – Đổi mới – Hợp tác – Phát triển bền vững” , khu vực KTTT chắc chắn sẽ vươn lên mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và sự phồn vinh của quê hương, đất nước.
TRUNG TÂM HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ TỈNH LẠNG SƠN