Chiều ngày 11/10/2026, tại điểm cầu Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn, đại diện các sở, ngành, Liên minh Hợp tác xã, Hiệp hội Doanh nghiệp cùng các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã tham dự trực tuyến Hội nghị kết nối giao thương Cà phê Sơn La năm 2026. Sự kiện quy tụ hơn 20 HTX, doanh nghiệp sản xuất của Sơn La cùng các đối tác, nhà nhập khẩu quốc tế từ Mỹ, Anh, Singapore, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ.
Ảnh minh họa: Chất lượng vùng trồng phải bắt đầu từ nông hộ
Thị trường nông sản toàn cầu đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ từ việc cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh dựa trên chất lượng, nguồn gốc và trải nghiệm tiêu dùng. Theo số liệu nghiên cứu được công bố tại Hội nghị, thị trường cà phê đặc sản toàn cầu ước đạt 111,5 tỷ USD vào năm 2025 và dự báo sẽ tăng trưởng lên mức 251,7 tỷ USD vào năm 2033. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương cũng được dự báo tăng trưởng 12,6%/năm trong phân khúc này.
Trước xu thế đó, Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) đã khuyến nghị mô hình “Kim tự tháp phẩm chất” gồm ba tầng rõ rệt: sản phẩm thương mại để tạo nền tảng thu nhập, sản phẩm chất lượng cao nhằm gia tăng giá trị, và sản phẩm đặc sản để định vị danh tiếng thương hiệu. Bài học đặt ra cho các HTX là không nhất thiết phải đưa toàn bộ sản lượng vào phân khúc đặc sản cao cấp, mà cần tập trung chuẩn hóa chất lượng trên diện rộng, đồng thời chọn lọc những lô hàng xuất sắc nhất để xây dựng hình ảnh đại diện cho vùng trồng.
Khách hàng hiện đại không chỉ quan tâm đến độ ngon của sản phẩm mà còn đặt ra hàng loạt tiêu chí khắt khe: sản phẩm được trồng ở đâu, có truy xuất được nguồn gốc không, quy trình sản xuất có an toàn và thân thiện với môi trường không. Hội Cà phê Sơn La nhấn mạnh, việc đáp ứng các rào cản kỹ thuật mới, điển hình như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đang trở thành yêu cầu sống còn.
Để giải quyết bài toán này, các HTX buộc phải chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất: từ khâu chọn giống, bón phân hữu cơ, thu hái chín 100%, đến kiểm soát chặt chẽ quy trình sơ chế và bảo quản. Bên cạnh đó, việc ứng dụng kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp (như vỏ quả) để xử lý thành phân bón sinh học nhằm giảm thiểu phát thải ra môi trường là một hướng đi tất yếu để nâng cao tính cạnh tranh.
Ảnh minh họa: Quy mô vùng sản xuất phải đi đôi với chất lượng
Từ góc độ doanh nghiệp, Công ty Cổ phần Chế biến Cà phê Sơn La nhận định một thương hiệu nông sản mạnh phải được xây dựng dựa trên 4 trụ cột: Nguồn gốc rõ ràng, Chất lượng ổn định, Câu chuyện thương hiệu sâu sắc và Uy tín trong giao dịch. Trong đó, “Niềm tin” được khẳng định là nền tảng quan trọng nhất để duy trì chuỗi liên kết bền vững. Các HTX cần thay đổi triệt để tư duy từ mối quan hệ “mua – bán” thông thường sang mô hình “hợp tác – chia sẻ lợi ích – cùng chịu trách nhiệm”. Một chuỗi giá trị chỉ thực sự bền vững khi niềm tin được thiết lập minh bạch: người nông dân tin tưởng vào doanh nghiệp, doanh nghiệp tin tưởng vào vùng nguyên liệu, và khách hàng tin tưởng vào chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, khi giá trị gia tăng của sản phẩm tăng lên, thu nhập của người trực tiếp sản xuất cũng phải được cải thiện tương xứng.
Sản xuất tốt phải đi đôi với khâu lưu thông và quảng bá hiệu quả. Liên đoàn Chuỗi bán lẻ và Nhượng quyền ASEAN (ARFF) đã tham vấn các giải pháp tiếp cận thị trường hiện đại, bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng catalogue đa ngôn ngữ, thiết lập bản đồ nguồn cung và minh bạch hồ sơ lô hàng qua mã QR.
Đối với vấn đề logistics – một điểm nghẽn của nhiều địa phương miền núi, các chuyên gia đề xuất cơ chế hợp tác chặt chẽ với các đơn vị vận chuyển lớn như Viettel Post để tổ chức gom hàng tại địa phương, tối ưu hóa các tuyến vận tải và kết nối trực tiếp với các trung tâm giao dịch nông sản, kho trung chuyển tại các cửa khẩu trọng điểm (như Lạng Sơn, Lào Cai). Khâu logistics cần được nhìn nhận là một bộ phận cấu thành giá trị của nông sản chứ không chỉ là công đoạn vận chuyển đơn thuần.
Nhìn vào tầm nhìn chiến lược của Sơn La với mục tiêu đạt 62.800 tấn cà phê nhân, tỷ lệ chế biến sâu vượt 20% và giá trị xuất khẩu chạm mốc 186 triệu USD vào năm 2035, có thể thấy vai trò dẫn dắt và kiến tạo của các cơ quan quản lý nhà nước là vô cùng to lớn.
Mặc dù tỉnh Lạng Sơn không có lợi thế trồng cà phê, nhưng cách thức Sơn La gắn kết việc xây dựng thương hiệu với xúc tiến thương mại, quy chuẩn hóa chất lượng là hình mẫu lý tưởng. Thông qua Hội nghị, Sở Công Thương và Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã tiếp nhận nhiều thông tin chiến lược. Trong thời gian tới, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục tăng cường công tác thông tin, hỗ trợ đào tạo và tạo cầu nối để các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh tiếp cận với các xu hướng giao thương mới, hướng tới việc đưa các sản phẩm đặc trưng của địa phương hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nguyễn Hữu Hải, PCT Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn